Burak Özdemir yazdı

Geçen haftaki “Atatürk’e Bakış” başlıklı yazımda, Atatürk’ün özlediği ve amaçladığının İngiltere, Fransa tipi gelişmiş kapitalist ülkelerdeki gibi sanayileşmiş, modernleşmiş bir toplum inşa etmek olduğundan bahsetmiş, bu amaca varmak için de kapitalist yolu tercih ettiğinden dem vurmuştum.

1960’lı yıllara gelindiğinde ülkemizin az gelişmiş kaldığı, yeterince kalkınamamış olduğu ve eski sosyal yapının varlığını koruduğu sol çevrelerce vurgulanmaya ve bu az gelişmişlikten çıkışın çözümleri ortaya konmaya başlanmıştı. İşte bu noktada net, radikal analizler yapan ve çözümler ortaya koyan önemli bir aydınımız da Doğan Avcıoğlu idi.

Doğan Avcıoğlu bir Kemalist’ti. Devrimci bir Kemalist ama. Aynı zamanda sosyalizme yönelmiş bir Kemalist. Kısaca sol Kemalist diyebiliriz Avcıoğlu’na.

Doğan Avcıoğlu, neden az gelişmiş kaldığımıza, Cumhuriyet devriminin neden tıkandığına yanıt arıyor ve bu az gelişmişlikten nasıl çıkacağımıza, Kemalist devrimin nasıl tamamlanacağına ya da devrimin nasıl sürdürüleceğine dair net bir yanıt veriyordu.

Avcıoğlu, Cumhuriyet devriminin en büyük eksiğinin ekonomi politikasının yanlış seçilmiş olmasında yattığını düşünüyordu. O’na göre, kapitalist gelişme yolu seçilerek yanlış yola sapılmıştı. Çünkü 20. yüzyılda kapitalist yol az gelişmiş ülkeler için tıkalıydı. Kalkınmak, üstelik hızlı kalkınmak için kapitalist olmayan yol takip edilmeliydi.

Öte yandan Doğan Avcıoğlu, Cumhuriyet devriminin tıkanmasında, ortaçağa özgü sınıflar olan toprak ağalarının tasfiye edilememesini tespit ediyordu. O’na göre, ülke nüfusunun çoğunluğunun yaşadığı köyleri aydınlatmanın temel yolu eğitimden değil ekonomiden geçiyordu. Kırsal alanın mülkiyet ilişkilerine dokunmaksızın, yani köyün padişahlarını alt etmeksizin köyün aydınlığa kavuşması mümkün değildi. Başka deyişle, köylünün topraklandırılması, toprak reformunun yapılması zorunluydu. Eğitimdeki önemli hamleler bu temel gerekliliğin yerini asla tutamazdı Avcıoğlu’na göre.

Avcıoğlu Kemalist’ti kuşkusuz. Lakin döneminin egemen sınıflarını hedef alan bir Kemalist. O’na göre, emperyalizm ile işbirliği içine girilmesine egemen sınıfların çıkarları neden oluyordu. Gericiliğin, tutucu güçlerin palazlanmasını sağlayan da anılan egemen sınıfların ihtiyaçlarıydı.

Doğan Avcıoğlu, Kemalizm’in ilkelerini Marksist perspektifle yorumlayarak döneminin koşullarına göre güncellemeye çalışıyordu. Olan bitene maddeci tarih anlayışı ve sınıfsal olarak bakmanın aydınlatıcı olduğunu teslim ediyordu. Şöyle demişti: “Marksizm’i bilmeden sosyal bilimleri, çağımızı, tarihimizi ve Türkiye’nin kalkınma meselelerini zerrece anlamaya imkân yoktur.”

Kurucularından olduğu Yön Dergisindeki ilk yazısında, “20.yüzyılın ikinci yarısında az gelişmiş memleketler için tek çıkar yol sosyalizmdir.” değerlendirmesini yapmıştı.

Kemalistlerin Doğan Avcıoğlu’nu tanımalarının, eserlerini okumalarının, gündemlerine almalarının her şey bir yana Kemalizm’in devrimcilik ilkesi adına yaşamsal olduğuna inanıyorum. Kemalizm’in geçmişteki en önemli devrimci aydınıdır Avcıoğlu kanımca.

-Doğan Avcıoğlu’nun fikirlerini tanımaya devam edeceğiz-